Tuổi mụ là cách tính tuổi cổ truyền theo lịch âm, còn gọi là tuổi ta hay tuổi âm lịch. Theo cách này, đứa trẻ vừa lọt lòng đã được tính một tuổi, rồi cứ qua mỗi Tết lại thêm một tuổi, không đợi tới ngày sinh.
Tuổi mụ và tuổi tây
Tuổi tây là tuổi tính theo dương lịch, lúc mới sinh chưa tròn một tuổi và mỗi lần tới ngày sinh mới thêm một tuổi. Tuổi mụ bắt đầu từ một và thêm tuổi vào Tết, nên tuổi mụ hơn tuổi tây một hoặc hai tuổi, tùy ngày sinh và tùy lúc trong năm.
Chỗ chênh hai tuổi dễ thấy nhất ở trẻ sinh cuối năm âm lịch. Một em bé sinh ngày 28 tháng Chạp đã được một tuổi mụ, và chỉ vài ngày sau, sang mồng Một Tết, em đã lên hai tuổi mụ.
Vì sao gọi là tuổi mụ
Chữ "mụ" ở đây là bà Mụ nói tắt, giống chữ "mụ" trong "cúng mụ". Theo quan niệm dân gian, có mười hai bà Mụ nặn ra hình hài con người, và bà Mụ còn trông nom, che chở đứa trẻ lúc còn nhỏ. Khi em bé đang ngủ mà tự nhiên mỉm cười, người ta bảo là bé được mụ dạy.
Theo tục xưa, con sinh được ba ngày thì nhà làm cỗ cúng mụ. Mâm lễ có mười hai đôi hài, mười hai miếng trầu, thêm cua, ốc, bánh đúc, vì người ta tin có mười hai bà Mụ. Câu thơ "Mười hai bà Mụ ghét gì nhau" của Hồ Xuân Hương cũng nhắc tới niềm tin này.
Thêm tuổi vào Tết, không theo ngày sinh
Mốc thêm tuổi của tuổi mụ là Tết. Năm mới tới thì ai cũng thêm một tuổi, nên khi chúc Tết có lệ mừng tuổi: với người già, thêm tuổi là thêm thọ, còn với trẻ nhỏ, thêm tuổi là thêm lớn.
Ngày trước không có tục mừng sinh nhật mỗi năm. Lệ ăn mừng sinh nhật hằng năm chỉ mới có về sau.
Tuổi mụ dùng ở đâu trên licham
Sách lịch xem tuổi làm nhà và cưới hỏi theo tuổi mụ, như khi tính Kim Lâu hay Hoang Ốc. Công cụ chọn ngày cho cả nhà của licham vì thế ghi tuổi mụ của từng người. Các trang Tử Vi theo tuổi cũng ghi tuổi của từng năm sinh theo tuổi âm lịch.
Các cách giải thích khác
Mỗi cách dưới đây là một cách hiểu. Trang ghi lại song song, không chọn cách nào.
- Tính cả thời gian trong bụng mẹ. Một cách hiểu cho rằng tuổi mụ cộng thêm một tuổi vào năm sinh, vì mối liên hệ giữa con người với vạn vật đã bắt đầu từ lúc còn trong bụng mẹ. Theo Tử vi khảo luận (Hoàng Thường, Hàm Chương).
- Một tuổi được cộng thêm. Có cách dùng chữ tuổi mụ để gọi riêng một tuổi được cộng thêm cho năm đầu đời. Theo cách này, tuổi ta là tuổi tính theo năm âm lịch rồi cộng thêm một tuổi mụ. Theo Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên, Trung tâm Từ điển học).
Trang giải thích một khái niệm của lịch âm. Những điều ghi là quan niệm dân gian được kể lại như một nét văn hóa, không phải lời dự báo.
Nguồn
- Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên, Trung tâm Từ điển học): Các mục tuổi mụ, tuổi ta, tuổi tây, mụ, bà mụ
- Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính): Mục Cha mẹ với con, phần Cúng mụ
- Đất lề quê thói (Nhất Thanh): Chương Sinh con, đoạn lễ cúng Mụ
- Nếp cũ – Tín ngưỡng Việt Nam, quyển hạ (Toan Ánh): Phần Tết Nguyên đán, mục Mừng tuổi
- Tử vi khảo luận (Hoàng Thường, Hàm Chương): Chương Một, mục Đại cương
- Kim Lâu theo tuổi mụ: Bàn về lịch vạn niên (Tân Việt, Thiều Phong), Niên lịch thông thư năm Canh Ngọ (1930), Vạn sự bất cầu nhân (Quảng Luân Nguyễn Lan), Ngọc Hạp Chánh Tông (Viên Tài Hà Tấn Phát), Tự điển Tử vi (Đắc Lộc)
- Hoang Ốc theo tuổi mụ: Ngọc Hạp Chánh Tông (Viên Tài Hà Tấn Phát) và Địa chí Phú Yên (NXB Chính trị quốc gia, 2003)